Μια χώρα με τόσο ήλιο, με εύφορες πεδιάδες και με ευκολοδιάβατες πλαγιές στα βουνά, λογικά θα αποτελούσε παράδεισο και πηγή πλούτου για κάθε έναν που με σωστό προγραμματισμό θα επιχειρούσε να τα εκμεταλλευτεί παράγοντας αγροτικά προϊόντα.
Γη, μια λέξη που παραπέμπει σε ζωή, δημιουργία, κόπους και όνειρα. Αυτή τη λέξη αγάπησαν και αγαπούν οι άνθρωποι της υπαίθρου, οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι. Είναι η λέξη που τους ηρεμεί αλλά και τους θυμώνει, τους χαλαρώνει αλλά και τους ταλαιπωρεί.
Εδώ και δεκαετίες η χώρα μας είναι παραγωγός χώρα σε πολλά αγροτικά προϊόντα. Μια σειρά από καλλιέργειες αναπτύσσονται από τον Έβρο έως την Κρήτη και από τη Λέσβο έως τη Ζάκυνθο. Ένα μεγάλο κομμάτι του Ελληνικού πληθυσμού έκανε περιουσίες, νοικοκυριά και βελτίωσε τη ζωή του δουλεύοντας πάνω σ’ αυτή τη γη. Ήταν λίγοι όμως δυστυχώς αυτοί που τη σεβάστηκαν και που επένδυσαν σωστά στην αξιοποίηση της. Τα τελευταία χρόνια η ευφορία και ο πλούτος που αποκόμισαν οι αγρότες της χώρα μας τις περασμένες δεκαετίες έχει αρχίσει να στερεύει και η απόγνωση παίρνει τη θέση της αισιοδοξίας.
Τα αίτια είναι πολλά και σύνθετα και λίγο έως πολύ είναι γνωστά. Προσπαθώντας να αποτυπώσω ρεαλιστικά το αγροτικό πρόβλημα ως ένας πολίτης που ακούει, βλέπει, συζητά και διαβάζει, μου έρχονται πολλά στο μυαλό και πρώτα απ’ όλα οι κινητοποιήσεις με το κλείσιμο των δρόμων, που δεν είναι μόδα, ούτε ένας τρόπος που τα τελευταία χρόνια επινόησαν κάποιοι για να γεμίσουν το χρόνο των κεντρικών δελτίων των μεγάλων καναλιών. Είναι η ανάγκη, ο καημός, η αδικία αλλά και η πολιτική των αγροτοπατέρων που καλύπτεται από πράσινες, γαλάζιες και κόκκινες αγροτικές παρεμβάσεις.
Μήπως δεν θυμόμαστε τις κινητοποιήσεις στη γέφυρα του Αξιού μετά τη μεταπολίτευση; Η μήπως ξεχάσαμε τα σκασμένα λάστιχα της εκσυγχρονιστικής κυβέρνησης. Σίγουρα πάντως θυμόμαστε τους αγανακτισμένους αγρότες στα Τέμπη και στον Προμαχώνα τότε που κάποιοι ξεφτίλισαν τον αγώνα τους, με τους άστοχους χειρισμούς τους και την συμφωνία για ψίχουλα που τους υποσχέθηκαν.
Το έργο επαναλαμβάνεται σήμερα, σε μια στιγμή που όλα είναι οριακά και όλα αμφισβητούνται.
Γιατί όμως φτάσαμε εδώ, πρέπει οι ίδιοι οι αγρότες να απαντήσουν.
Αυτοί που επί δεκαετίες ανέχονταν, για να μη πω συγκάλυπταν η συμμετείχαν, σε παρανομίες, παρατυπίες και γενικά σε μεθόδους και πρακτικές στρέβλωσης της πραγματικότητας, γεμίζοντας τις τσέπες τους με φράγκα των ανυποψίαστων ευρωπαίων που μας ενίσχυαν οικονομικά για να αλλάξουμε προς το καλύτερο (αποσύρσεις & διπλά ζυγίσματα). Και εμείς τι κάναμε; Γλεντούσαμε με την αφέλεια τους και πίναμε εις υγεία των κοροΐδων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Αυτό όμως το ανέχονταν και οι ίδιοι μας οι πολιτικοί ακόμη και οι κυβερνώντες που μπροστά στην ευφορία των αγροτών (κάτι από άρτο και θεάματα μου θυμίζει) απολάμβαναν και αυτοί με τη σειρά τους το μερίδιο της «επιτυχίας…» τους. Στην ουσία χρήματα που έπρεπε να πάνε σε υποδομές και μελέτες για αναδιαρθρώσεις της αγροτικής παραγωγής κατέληγαν στις τσέπες των επιτηδείων.
Ωστόσο κανείς δεν έκανε τον κόπο να μπει στη λογική των απλών και άδολων ανθρώπων της γης που περνούσαν μέρες ολόκληρες στα χωράφια και που δεν απολάμβαναν τον κόπο τους.
Και τα χρόνια πέρασαν και οι αγορές άνοιξαν. Τα προϊόντα άρχισαν να διακινούνται ελεύθερα παντού και ο ανταγωνισμός έγινε σκληρός. Οι έλεγχοι από τους ανυποψίαστους μέχρι πριν λίγα χρόνια ευρωπαίους έγιναν πιο αυστηροί και οι συστάσεις αλλά ακόμη και οι Οδηγίες για οργάνωση και συντονισμό όλου του κύκλου των δραστηριοτήτων που αφορά την αγροτική παραγωγή, έφταναν η μία μετά την άλλη. Θετικά και αρνητικά μέτρα τέθηκαν σε ισχύ χωρίς να ληφθούν σοβαρά υπόψη. Κάτι άλλαξε παγκόσμια, κάποιοι μας προσπέρασαν και μας άφησαν με τα προβλήματα μας και την εφήμερη ευτυχία μας.
Τότε καταλάβαμε ότι κάτι δεν πάει καλά, τα προϊόντα μας δεν είχαν ζήτηση και οι τιμές τους είχαν μια πτωτική τάση.
Μόνος δρόμος αντίδρασης, οι κινητοποιήσεις, με κλείσιμο δρόμων, μαύρες σημαίες και τα σχετικά. Όμως και πάλι μας συγχώρησαν για την άγνοια μας και την αδιαφορία μας και μας έδωσαν μια νέα ευκαιρία. «Οργανωθείτε και λειτουργήστε επιχειρηματικά…» μας είπαν. «Δημιουργήστε ισχυρές οργανώσεις και βελτιώστε την ποιότητα…» μας συνέστησαν. «Αφήστε τις παραγωγές που δεν αποδίδουν και προχωρήστε σε νέες πιο δυναμικές και πιο προσοδοφόρες…» μας διεμήνυσαν. «Μειώστε τον αγροτικό πληθυσμό και ξεκαθαρίστε το Μητρώο σας αποβάλλοντας από αυτό τους παρείσακτους που εκμεταλλεύονται τον χαρακτηρισμό του «αγρότη».
Μας το είπαν δυνατά, όσο πιο δυνατά γινόταν, αλλά δυστυχώς και πάλι κανείς δεν άκουσε ή καλύτερα ακόμη και αυτοί που άκουσαν γύρισαν την πλάτη και έψαξαν να βρουν τρόπο διαφυγής από την ενδεδειγμένη λειτουργία.
Όσο για την πολιτεία, ήταν απούσα και πάλι. Εκλογές έρχονται σου λέει, δεν είναι ώρα για συγκρούσεις αλλά για χάϊδεμα στην πλάτη.
Πως θα γίνει αυτό;
Η γνωστή και αποτελεσματική μέθοδος. Αποζημίωση μέσα από τον Οργανισμό Γεωργικών Ασφαλίσεων τον γνωστό σε όλους ΕΛΓΑ, που έχει μετατραπεί σε «κολυμπήθρα του Σιλωάμ» κάθε αποτυχημένης ηγεσίας που προτιμά να δίνει από τα δανεικά για να στηρίξει το σήμερα, αντί να δημιουργεί μόνιμες και σταθερές προϋποθέσεις ανάπτυξης για το αύριο. Και άρχισε ο μεγάλη κατηφόρα.
Εκατοντάδες ομάδες παραγωγών, διασπορά προϊόντων, παράγοντες συνδικαλιστές και πολιτικά παιχνίδια έδωσαν χώρο σε μεγάλα συμφέροντα που εμφανίζονταν ως μεσάζοντες και ως έμποροι αγροτικών προϊόντων να στήσουν στην πλάτη των αγροτών ένα σύστημα που τους επέφερε τεράστια κέρδη, σε αντίθεση με τους παραγωγούς που κατάντησαν δέσμιοι αυτού του συστήματος. Οι εξαιρέσεις απλά υπήρχαν για να επιβεβαιώνουν τον κανόνα ότι σ’ αυτή τη χώρα επιβιώνουν οι επιτήδειοι και οι ισχυροί σε βάρος των αφελών και των αδυνάτων.
Οι συνδικαλιστές και οι ηγεσίες των Αγροτικών Συλλόγων τέθηκαν στο περιθώριο από τις εξελίξεις και η μόνη στρατηγική τους ήταν η δημιουργία εκλογικού μηχανισμού, οι δημόσιες σχέσεις και η τυπική παρουσία τους στις συσκέψεις παρωδία, με τους υπουργούς Γεωργίας ή Αγροτικής Ανάπτυξης. Χωρίς ουσιαστικές προστάσεις, χωρίς θέσεις ξεκάθαρες και χωρίς συντονισμό και οργάνωση το αγροτικό κίνημα ήταν καταδικασμένο να συμβιβαστεί για να μην αφανιστεί. Η εντυπωσιακή εικόνα με τα τρακτέρ και τα άλλα μεγάλα αγροτικά μηχανήματα στους δρόμους αντί «σύμβολο αγώνα» έγινε σύμβολο ενός τηλεοπτικού σήριαλ που εύκολα θα το χαρακτήριζε κανείς ως κοινωνικό δράμα, η μια περιπέτεια δράσης με τους καλούς (επαγγελματίες, οδηγοί κ.α.) από τη μία και τους κακούς αγρότες που δημιουργούν προβλήματα (από την άλλη). Το νόημα του αγώνα έχει χάσει πια τη δυναμική του για να μη πω και το δίκαιό του. Η πολυδιάσπαση του αγροτικού κινήματος οδηγεί σε αποδυνάμωση της όποιας ελπίδας για ουσιαστικό διάλογο και για τυχόν συμφωνία.
Τα θεσμικά ζητήματα που είναι το μεγάλο στοίχημα για όλους, υποχωρούν μπροστά στην απαίτηση για άμεση καταβολή χρημάτων που απλά επουλώνει μια πληγή και δεν σώζει τον ασθενή.
Γιατί ποτέ δεν συζητήθηκαν σοβαρά καινοτόμες προτάσεις για ζώνες παραγωγής προϊόντων, ποτέ δεν στηρίχθηκε βάσιμα η επιχειρηματικότητα του παραγωγού, ποτέ δεν έγινε αυστηρός έλεγχος σε ποιές δράσεις και σε ποιους παραγωγούς καταλήγουν τα χρήματα των ενισχύσεων και το σημαντικότερο ποτέ οι ίδιο οι αγρότες δεν αποδέχτηκαν τα σημεία των καιρών και των μεγάλων αλλαγών, μένοντας ουραγοί στις εξελίξεις. Όπως ποτέ δεν τέθηκε σε μια ανοιχτή διαβούλευση το θέμα της οργάνωσης και λειτουργίας των Συνεταιριστικών Οργανώσεων που είναι η βάση και η αφετηρία κάθε βήματος για τον αγρότη.
Είναι εύκολο να διαπιστώσει κάποιος, ότι ούτε συνεργασίες, ούτε υποχωρήσεις, ούτε σωστός διάλογος δεν έγινε όλα αυτά τα χρόνια, μεταξύ αγροτών και πολιτικής ηγεσίας. Και αυτό γιατί πάντα οι συσκέψεις και οι συναντήσεις γίνονταν κάτω από την πίεση των κινητοποιήσεων και την ανάγκη για άμεσες και ασφαλώς όχι βιώσιμες και μακροπρόθεσμες λύσεις.
Αλλά υπάρχει και ένα λεπτό σημείο το οποίο ίσως είναι κομβικό για την αλλαγή νοοτροπίας και συμπεριφοράς. Αυτό της σχέσης μεταξύ των αγροτών και των πολιτικών. Μια σχέση που δεν βρίσκει σημεία επαφής, αφού είναι ελάχιστοι οι κοινοβουλευτικοί μας άνδρες και γυναίκες που ίδρωσαν, μάτωσαν, πόνεσαν μέσα σ’ αυτή την εύφορη αλλά και σκληροτράχηλη γη, που χάρηκαν σοδειές και παραγωγές, που πέταξαν τα προϊόντα τους στους δρόμους, που ψήθηκαν κάτω από τον μεσημεριανό ήλιο και που αντίκρισαν το χάραμα, μέσα στο πλημμυρισμένο χωράφι τους. Δεν μπορούν να καταλάβουν ούτε τη γλώσσα, ούτε τα θέλω αυτών των απλών ανθρώπων που παραμένουν πιστοί στην παράδοση των γονιών τους δουλεύοντας τη μάνα γη.
Αντίθετα αυτοί οι πολιτικοί καταλαβαίνουν καλά τους ηγετίσκους κάθε συνεταιρισμού και κάθε μπλόκου, οι οποίοι φοβάμαι πως πλέον δεν εκφράζουν κανένα, παρά μόνο το συμφέρον μιας ολιγαρχίας που λυμαίνεται τον αγροτικό χώρο επιβάλλοντας σταδιακά ένα σύστημα υποταγής και εξάρτησης των παραγωγών από τους μεσάζοντες και τους βιομηχάνους.
Τα δίκαια των αγροτών, παραφράζοντας μια ρήση ενός μεγάλου πολιτικού άνδρα, «είναι αδιαπραγμάτευτα..», και όσο η πολιτεία δεν τα αντιμετωπίζει με σεβασμό και διάθεση επίλυσης τόσο η εικόνα των μπλόκων θα κυριαρχεί και θα δημιουργεί καταστάσεις οργής και αφορισμού επί δικαίων και αδίκων.
Είναι στο χέρι της πολιτείας και μόνο αυτή μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα, να χτίσει μια σχέση εμπιστοσύνης και κατανόησης και να οδηγήσει αυτόν το ταλαιπωρημένο και παρεξηγημένο ίσως όχι άδικα κλάδο, σε ανάπτυξη.
Οι καιροί το απαιτούν, οι συνθήκες το επιβάλουν, η κοινωνία το θέλει, η Ελλάδα το χρειάζεται.